50 jaar Zaanse IJskronieken, de winter van 1984/85
De winter van 1984/85, inleiding
Kaft bijlage 'De Winter van '85'', N.A. Grootes
Lezers van mijn boek '50 jaar Zaanse IJskronieken' weten dat de strenge winter van 1979 als bijlage in dat boek is opgenomen.
Het was nl. de 51ste winterbeschrijving en ik zou er na 50 jaar een punt achter zetten, ware het niet dat daarna opnieuw een vrij strenge winter zich aankondigde. Vandaar dus die bijlage I
Hoe het toen verder ging? Wel, ik zette gewoon mijn winteraantekeningen voort omdat ik niet anders gewend ben en zo passeerden 1980,1981,1982,1983 en 1984 de revue. Het waren over 't algemeen zachte winters , uitgezonderd die van 81 op '82 waarin naast een flink aantal vorstdagen 17 ijsdagen (in de Zaanstreek) voorkwamen, zodat er in die winter behoorlijk kon worden geschaatst.
Individueel werd zelfs door een aantal lieden de Elfstedentocht gereden o. a. door Willem Huizenga uit Leeuwarden, die er een heel interessant boekje over schreef (uitgegeven bij de Friese Pers Boekerij BV te Leeuwarden) en de journalist Rob v. d. Dobbelsteen wiens verslag staat vermeld in het dagblad voor de Zaanstreek /De Typhoon dd 19 januari 1982
En toen kwam 1984/85 of wel 'de winter van '85, want in de maand december vroor het hoegenaamd niet. Januari en februari gaven echter een heel ander beeld te zien, waarover aanstonds meer. Was die winter van 1985 nu wel écht streng?
Het antwoord zou moeten luiden 'net aan streng' maar daarmee is ook alles gezegd. Het koudegetal volgens de methode Hellmann (d. i . de som van de negatieve temperatuurgemiddelden vanaf 1 november tot en met 31 maart) luidt nl. 193,6 en wanneer we weten dat - volgens de gegevens van de heer Harry Geurts, medewerker van het KNMI, De Bilt - de grens voor een koudegetal van een strenge winter ligt op 192,5 dan is daarmee voldoende aangetoond met wat ik noemde: 'net aan streng'; in ieder geval is er sprake van een koude winter.
Maar deze winter krijgt nog een extra aantekening voor het feit dat er na 22 jaar wachten weer eens een Elfstedentocht kon worden gereden, zij het dan op 't allerlaatste nippertje! Juist daardoor zal de winter van 1985 nog heel lang in de herin- nering blijven voortleven en m.i. de geschiedenis ingaan als de winter van de Elfstedentocht.
'Legendarisch' is een groot woord maar die Elfstedentocht was al bijna een legende geworden, daarom zouden we ook kunnen spreken van 'die legendarische winter van ' 85' waarin tenminste die legende werkelijkheid werd en duizenden schaatsenrijders weer eens aan hun trekken kwamen.
En omdat er nog altijd vele schaatsliefhebbers willen weten hoe dat allemaal nou precies tot stand kwam en wat er allemaal nog meer in die winter gebeurde, volgt hierbij het chronologisch verslag zoals ik dit als vanouds heb opgetekend in mijn winterboek.
Zaandam, september 1985, N. A.Grootes
De winter van 1984/85, november en december
Karakter-of koudegetal
volgens de methode Hellmann:.......193 , 6
Aantal vorstdagen.........................: 70
Aantal ijsdagen.............................: 22
Laagste temperatuur op 8 januari: -24,2 C(Deelen)
Alle hierboven genoemde gegevens hebben betrekking op De Bilt gedurende de periode van 1 november 1984 t/m 31 maart 1985. Bron:KNMI,De Bilt.
Eerste vorstperiode van 2 januari tot en met 20 januari
Tweede vorstperiode van 8 februari tot en met 20 februari
Elfstedentocht op 21 februari
Mijn eerste aantekeningen over het verloop van deze winter dateren van:
November
2-4 november '84
Er is nog geen sprake van vorst maar wel woedde er in de nacht van vrijdag 23 op zaterdag 24 november een zware storm uit het zuidwesten. Windkracht 10,op sommige plaatsen uitgroeiend tot windkracht 11 en mogelijk zelfs tot orkaankracht (12). Natuurlijk weer veel schade en in de landen om ons heen een aantal dodelijke ongelukken.
26 november
De wind is nu weer bedaard en het is het gewone november-weer met af en toe een zonnetje en een temperatuur van ca.8 C.
30 november
November bracht wel meer zon dan normaal en was bovendien vrij droog. Verder geen bijzonderheden genoteerd. Het is mij immers alleen om v o r s t te doen!
December
2 december
Het KNMI, De Bilt, noteert vandaag de eerste vorstdag(minimum temperatuur onder nul) en daarmee is alles gezegd.
7 december
'Winter krijgt weinig kans'.
De weerkundige medewerker van NRC/Handelsblad, Harry Otten, schrijft vandaag onder bovenstaande titel een uitvoerig artikel in de krant waaruit ik het volgende citeer:
'De afgelopen twee maanden telden slechts zeven dagen met een gemiddelde temperatuur die (iets) beneden normaal was. Hogedrukgebieden leidden het weer in rustige banen en houden kou, sneeuw en ijs ver weg. Ook in de meeste andere Europese landen is het zacht. Alleen in hardnekkige mistgebieden blijft de temperatuur om het vriespunt schommelen. In de Alpen ligt maar weinig sneeuw en het niveau van nul graden bevindt zich op een hoogte van circa 2.000 meter'.
Geen schijn van kans dus op vorst, we zullen ons geduld moeten bewaren!
17 december
Gisteren was het zowaar de eerste ijsdag (maximum temperatuur onder nul ) in Groningen. De temperatuur bleef daar,ook overdag, nét even onder 't vriespunt.
Maar er is hier geen sprake van vorst en het ziet er niet naar uit dat daarin binnenkort verandering komt.
Kerstmis 1984
Alweer een Kerst zonder sneeuw of ijs, we moeten teruggaan tot 1981 om dit nog eens in herinnering te brengen. Er was toen sprake van lichte dooi met 's nachts lichte vorst, zodat er toch werd geschaatst. Ook lag er nog sneeuw en dat geeft met Kerstmis nog altijd een aparte sfeer. Nu is het eerste Kerstdag nog behoorlijk weer met een zonnetje erbij. De tweede Kerstdag regen en een temperatuur van een graad of vier C. somber weer, niks aan.
27 december
Vandaag noteer ik een vorstdag, het heeft hoogstens een paar graden gevroren, weinig wind, zuidoost.
28 december
Eveneens een vorstdag plus een paar natte sneeuwbuien.
29 december
Rustig winterweer, met de vorst wil het nog steeds niet lukken.
Zondag 30 december
Vandaag een koude, wat mistige dag met ten hoogste twee graden vorst in de nachtelijke uren, overdag temperatuur om het vriespunt.