50 jaar Zaanse IJskronieken, de zeer strenge winter van 1962/63

De winter van 1962/63, november

Karaktergetal:         - 337  )x
Aantal ijsdagen:          42  )xx
Aantal vorstdagen:      92
Tijdsduur:                van 22 december - 5 maart

)x =
Het karaktergetal (methode Hellmann) wordt slechts overtroffen door de winter van 1789 en 1946/47, het bedroeg toen resp. - 359 en - 343. Deze gegevens hebben betrekking op De Bilt.

)xx =
In de Zaanstreek bedroeg het aantal ijsdagen volgens mijn bevindingen: 48.

Na zestien jaar weer een strenge winter! Immers, we moeten teruggaan tot 1946/47, willen we een vergelijking maken, hoewel geen enkele winter hetzelfde is. Maar de winter van 1962/63 zal eveneens tot de groep van strenge of zeer strenge winters blijven behoren, al kwamen er dan géén extreem lage temperaturen in voor. Ook ditmaal regeerde de winter echter met een hardnekkigheid, die slechts werd overtroffen door de winter van 1946/47. Voorts kwam er al matige vorst voor in november, waardoor het totaal aantal vorstdagen in de periode van 1 november tot en met 31 maart kon oplopen tot .... 92 en dat zijn er nog altijd weer 10 meer dan in 1946/47 ....

En zo begon dan weer mijn dagboek op

21 november
Begint de winter vroeg, dit jaar? Gisteren al, viel hier wat sneeuw, terwijl het in het Zuiden van ons land de vorige week al sneeuwde. Vanavond voor het eerst vorst met heldere hemel en N.O.-wind.

22 november
Eerste sneeuw van betekenis. Vorst - 5 C. en overdag om het vriespunt. Het is vandaag een echte winterse dag en het lijkt inderdaad op een zeer vroege winterinval.

23 november
Heden noteer ik al de eerste ijsdag, want het kwik kwam nu ook overdag niet boven het vriespunt. Vorst - 3 tot - 4 C. Het gehele binnenveld ligt op deze datum al dicht. In de krant van vandaag zie ik alweer een foto van schaatsenrijders in Friesland en dat gebeurde vorig jaar, op de dag af, precies hetzelfde! In 1890 begon het op deze datum streng te vriezen - het was het begin van de strenge winter van '90/'91, maar zover zijn we nu nog niet.

24 november.
Vannacht heeft het geijzeld en in de vroege ochtend bereikte warmere lucht ons land en draaide de wind naar Z.Z.W. Gevolg: voorlopig géén doorgaande vorst!

 

De winter van 1962/63, december

2 december
Na een week van zacht weer begint de december-maand eveneens al met vorst; 1 december vorstdag met - 2 C. Vannacht vroor het hier - 4 C. en daar het windstil weer is, liggen de slootjes meteen al dicht.

3 december
Aanhoudende vorst tot -  5 C., bovendien een ijsdag, de temperatuur bleef precies onder het vriespunt!

4 december
Nog steeds vorst en 's avonds zware mist met onbegaanbare wegen; veel ongelukken op de grote wegen. 4e ijsdag.

5 december
Op Sinterklaas-dag is er door de jeugd al flink geschaatst, want ook vannacht vroor het weer - 5 C., maar vanochtend dooi met een temperatuur van + 2 C.; veel rijp aan de bomen. Sinterklaas-avond gaat in met zeer zware mist en gladde wegen.

6 december (donderdag)
Vroeg op de schaats, dit jaar! Na een vorst van - 8 C. was het vandaag al mogelijk om de schaatsen weer onder te binden op prachtig, spiegelglad ijs zonder wakken - maar nog niet geheel vertrouwd. Ook de kinderen waren natuurlijk al van de partij en reken erop, dat ze met hun vader, hebben genoten! Inmiddels is de temperatuur overdag tot plus nul graden opgelopen, zodat we niet van een ijsdag kunnen spreken; de zware mist is vanmiddag opgetrokken en vanavond vriest het weer een graad of drie, maar de vooruitzichten voor doorgaande vorst zijn onzeker.

7 december (vrijdag)
Vanochtend vorst - 7 C., maar vanmiddag ca. één uur: dooi. Windweer Z.Z.W. en opnieuw mist. Vanochtend was het nog prachtig helder vriezend weer, zodat we direct in het middaguur de schaatsen hebben ondergebonden en op de Gouw, Weelsloot, etc. konden rijden. Na een uur kwam er echter mist opzetten en begon het te dooien. Helaas dus net voor het weekeinde. Speciaal voor onze zoon Arnold zal de teleurstelling groot zijn, want hij vervult momenteel zijn militaire dienstplicht en kan dus niet rijden; bovendien moet hij morgen mee-marcheren met het korps Grenadiers tijdens de begrafenis van prinses Wilhelmina.

8 december (zaterdag)
Mist en vorst verdwijnen. Vanochtend nog geringe vorst, maar overdag steeg het kwik tot + 3 C. Toch kon er vanmiddag nog geschaatst
worden, want het ijs bleek "droog" te zijn en door de geringe vorst nog goed berijdbaar. Maar vanavond is het echt wel definitieve dooi met harde Z .W.-wind en regen; de eigenlijk al tweede vorstperiode van deze vroege winter kan worden afgesloten.
DE WINTER VALT PAS ECHT IN OP ZATERDAG 22 DECEMBER 1962.

22 december
Er wordt strenge vorst verwacht. Na het voorproefje wat we inmiddels al hebben gehad, waait er vandaag een harde Oostenwind en met heldere hemel vriest het overdag al - 4 C. (4e ijsdag). Hedenavond is het al - 7 C. en de verwachting van vannacht is: strenge vorst.

23 december (zondag)
Strenge vorst: - 10 C., overdag - 6 C., hedenavond - 6 C., matige O.N.O.-wind; 5e ijsdag. Dik grondijs. Schaatsen gereden op ijs van één nacht. Binnenveld berijdbaar. Het is onbegrijpelijk maar waar: door de strenge vorst van vannacht was het mogelijk om vandaag al in het veld te rijden en zo schaatste ik met de kinderen al de gehele Gouw af tot de Westzanerdijk aan toe. Het grondijs van één nacht was tenminste 4 cm dik. Het was nog nimmer gebeurd, dat we op ijs van één nacht zo vlug konden rijden. Oorzaak: verdere verzoeting van het binnenwater dat bovendien al op "vries-temperatuur" verkeerde als gevolg van de korte ijs-periode in het begin van december. Met vele anderen, maar het zijn meestal dezelfden in zo'n beginperiode, w.o. bijvoorbeeld de fam. Veenis, Schoen, Hartman en de broers Aten uit Zaandam om er eens een paar te noemen, hebben we heerlijk genoten, maar wél hebben we ons erover verbaasd dat dit alles zo maar kon op ijs van één nacht ....

24 december (maandag)
6e IJsdag met vorst tot - 10 C. terwijl het overdag - 7 C. vriest. Daar de fabriek vandaag (vóór Kerst) gesloten was, hebben wij fijn geschaatst, kwamen onderweg oud-Elfstedenmakker D. Havik tegen en doorkruisten met hem het gehele Westzijderveld, reden onder alle bruggen door, waarmee wel bewezen is, dat het ijs snel in dikte toeneemt. Ook alle ijsbanen zijn vanavond open. Met harde Oostenwind vriest het hedenavond - 7 C. en gaan we eveneens als vorig jaar, opnieuw een Kerst met ijs tegemoet!

Kerstmis 1962
De verwachtingen zijn uitgekomen; opnieuw beleven we twee Kerstdagen met prachtig, berijdbaar ijs en tweede Kerstdag sneeuw in de namiddag.

25 december
Iets afnemende koude (- 7 C.), overdag - 5 C., 's avonds weer - 7 C., 7e IJsdag. Overal in ons land zijn vandaag de schaatsen ondergebonden, maar helaas was het ijs lang niet overal vertrouwd en zeker niet op de grote wateren en de meren. Ook daarom zijn we vandaag nog niet buiten de Zaanstreek gaan schaatsen rijden, hopen dit morgen te doen, wanneer er een Dorpentocht zal worden gehouden. Gerda Balk prolongeerde voor de derde maal haar Zaanse Kampioenstitel op de banen van "Lambert Melisz" alhier. Het aantal deelneemsters was ditmaal niet zo groot, slechts 12 dames schreven in maar de prestatie om driemaal achtereen Kampioen te worden is er stellig niet minder om!

26 december
8e IJsdag, Vorst - 7 C., overdag - 3 C. Sneeuwval in de namiddag, dus toch nog een late, witte Kerst. 18e Dorpentocht door Noord-Holland. Met Arnold Grootes, Kees Kuyt en A. Schoen vanochtend om half negen te Zaandam gestart voor een tocht van 90 km door Noord-Holland. De start en het eerste gedeelte van deze tocht ging prima, maar de verdere organisatie was ditmaal helaas slecht te noemen, er waren geen aanwijzingen, geen controleposten, zodat we via het Ilperveld en Purmerend in het Jisperveld terecht kwamen en daar besloten om terug te gaan. We hebben derhalve maar een tocht van ten hoogste 45 km gereden. Jammer, want het was zo mooi en het was zo lang geleden (1956!), we waren nu om één uur alweer thuis! Achteraf blijkt dat toch nog ruim 3500 deelnemers hadden ingeschreven en dat er in verband met de korte voorbereidingen wel fouten zijn gemaakt. Volgende keer beter! En tenslotte kan ik dan nog melding maken van zeer hoge barometerstanden; in De Bilt werd een record dat al meer dan honderd jaar bestond, gebroken: er werd een stand bereikt van 1047,8 mb. In 1859 bedroeg dit 1046 mb., aldus het K.N.M.I.

27 december
Lichte vorst tot temperatuur om en nabij het vriespunt, 9e ijsdag. Er ligt nu bovendien 5 cm sneeuw, deze sneeuw viel gisteren bij een temperatuur van - 4 C. en dat betekende: sneeuwkristallen, hetgeen tot de uitzonderingen behoort. Vanavond geschaatst op de verlichte ijsbaan van B.V. "Noord" aan de Euverenweg. Er is geen sprake van dooi, want het vriest - 3 C.

28 december
Doorgaand vriezend weer; 10e ijsdag. Nadat het vannacht weer had gesneeuwd, bij ons slechts 6 cm, maar op sommige plaatsen, o.a. Heiloo 40 cm!, blijft het winterweer aanhouden, ondanks Zuidelijke wind. Het vroor vanochtend hier - 5 C. en overdag, ondanks bewolking, - 3 C., zodat het aantal ijsdagen nu met de dag stijgt. Maar het ijs wordt er tengevolge van de sneeuw, niet beter op. Zo is al komen vast te staan, dat er althans dit jaar, géén Elfstedentocht meer zal plaatsvinden, de sneeuw heeft de zaak ook in Friesland verknoeid en bovendien had het harder moeten vriezen. Maar we zijn pas aan het begin van de winter en er kan nog van alles gebeuren. Vanavond is de lucht helder en het vriest meteen alweer - 8 C.; er kan, met dit sneeuwdek, strenge vorst verwacht worden.

29 december (zaterdag)
Vorst - 8 C., overdag - 5 C., 11e ijsdag. Vanmiddag nog even in het veld gereden, maar de sneeuw maakt het rijden zwaar. Wel worden nu overal banen geveegd en staan er weer vele tochten en wedstrijden op het programma. Met toenemende Oostenwind vriest het vanavond - 6 C.

30 december (zondag)
ZWARE SNEEUWSTORMEN OVER NEDERLAND. 12e IJsdag.
Temperatuur overdag - 5 C.; WIND: STORMACHTIG UIT O.N.O. De sneeuw ligt op sommige plaatsen al een meter hoog. De zwaarste sneeuwval en sneeuwstorm sedert 1947, beleefden we vandaag. En wat er nog kan volgen, want de weersomstandigheden zijn uiterst ongunstig. Het ziet er naar uit, dat ook ons dorp weer geïsoleerd zal raken, want de sneeuw waait op tot heuveltjes van meer dan een meter hoogte; de genieweg is al onbegaanbaar en de grote wegen worden met man en macht bewerkt om ze nog "open" te houden ..... Vandaag komen mijn broer Dirk en zijn vrouw bij ons logeren, zij zijn hier met "vacantie", wonen nl. in Kaapstad en het is dus voor hen wel een bijzonder vreemd verlof, zo uit de warmte in deze kou!

31 december (maandag)
Vorst van -8 tot -4 C. 13e ijsdag. De sneeuwverstuivingen brengen nu zeer veel ongerief, vooral op een dag als vandaag met zijn altijd zo gezellige Oudejaarsavond .... Maar de wegen zijn volkomen onbegaanbaar, o.a. de snelweg naar Utrecht wordt afgesloten voor alle verkeer, idem naar Purmerend etc. Ontelbaar zijn het aantal meldingen van ingesneeuwde auto's, enz. en het beste wat men kan doen is rustig thuis blijven. Nu, dat hebben we dan ook gedaan, maar een bezoek naar Hilversum op Nieuwjaarsdag, zoals altijd de gewoonte is, zit er beslist niet in.

De winter van 1962/63, januari